Yaklaşık 25-30 metreye kadar uzayabilen palmiye türü; Kosta Rika, Panama, Ekvador, Peru, Brezilya ve Kolombiya’nın yağmur ormanlarında görülüyor. Ağacın gövdesini çevreleyen uzun destek kökleri, yıllardır hem yerel halkın hem de doğa belgesellerinin ilgisini çeken “yürüyen ağaç” efsanesinin doğmasına neden oldu.
YER DEĞİŞTİRDİĞİ KANITLANAMADI
Yıllar boyunca ağacın, gölgede kaldığında yeni köklerini ışığa doğru uzattığı ve eski köklerini bırakarak yavaş yavaş hareket ettiği öne sürüldü. Hatta bazı anlatımlarda birkaç yıl içinde metrelerce yer değiştirebildiği iddia edildi. Ancak bugüne kadar yapılan bilimsel çalışmalar, yetişkin ağaçların bu şekilde hareket ettiğini doğrulayan herhangi bir gözlem ya da ölçüm ortaya koymadı.
Gregory R. Goldsmith ve Rakan A. Zahawi tarafından yürütülen araştırmada, ağacın destek köklerinin hareket etmekten ziyade gövdeyi daha sağlam taşıdığı ve ağacın daha ince bir gövdeyle daha hızlı yükselmesini sağladığı sonucuna ulaşıldı. Çalışma, köklerin özellikle mekanik dengeyi artırarak ağacın orman örtüsündeki ışık boşluklarına daha hızlı ulaşmasına yardımcı olduğunu gösterdi.
DESTEK KÖKLERİ HÂLÂ ARAŞTIRILIYOR
Araştırmacılar, destek köklerinin dik yamaçlarda denge sağlama, gevşek zeminlerde ağacı sabitleme ve gövdeyi fazla kalınlaştırmadan daha uzun boylanmasına yardımcı olma gibi farklı işlevlere sahip olabileceğini değerlendiriyor. Son yıllarda yayımlanan kapsamlı incelemeler de “yürüyen ağaç” anlatısının büyük ölçüde halk arasında yayılan bir efsane olduğunu, ağaçların bilinçli bir şekilde yer değiştirdiğini gösteren bilimsel bir kanıt bulunmadığını vurguluyor.
Buna rağmen Socratea exorrhiza, sıra dışı kök yapısı sayesinde tropikal ormanların en dikkat çekici bitkileri arasında gösterilmeye devam ediyor. Bilim insanları, bu kök sisteminin evrimsel avantajlarını ve ağacın büyüme stratejisindeki rolünü anlamak için yeni araştırmalar yürütüyor.
Yürüyen ağaç lafını duyunca insan ister istemez merak ediyor, ben de gerçekten yer değiştirdiğini sanıyordum. Bunun kanıtlanmamış olması ilginç; o uzun kökleri görünce böyle bir efsanenin nasıl doğduğunu anlamak zor değil.